Levensduur van zonnepanelen: van jaar 1 tot voorbij jaar 25

Hoe lang gaan zonnepanelen mee?

Reken op 25 jaar als ondergrens en 30 tot 40 jaar als realistisch maximum. Die spreiding komt niet door geluk, maar door de manier waarop een paneel veroudert. Er zit geen mechaniek in dat verslijt: het is een glasplaat met cellen eronder, en die cellen leveren jaar na jaar een fractie minder stroom. Wie op zoek is naar het moment waarop het paneel ermee ophoudt, zoekt naar iets wat niet bestaat.

Wat wel bestaat, is een meetbare curve. Panelen die vandaag op Nederlandse daken komen, verliezen doorgaans 0,3 tot 0,5% van hun vermogen per jaar. Alleen in het eerste jaar gaat het sneller, met een eenmalige inloop van ongeveer 1 tot 2%, waarna de lijn afvlakt. Panelen uit de vorige generatie, pakweg van voor 2015, degraderen sneller: 0,7 tot 1% per jaar is daar geen uitzondering.

Wie in 2011 panelen liet leggen, heeft dus geen versleten installatie op het dak, maar een installatie die vandaag nog ruim negen tiende van haar oorspronkelijke werk doet. Dat verklaart waarom er in Nederland zo weinig panelen worden afgevoerd, ondanks een zonneboom die al vijftien jaar duurt.

Technische levensduur en economische levensduur zijn twee dingen

In offertes en op vergelijkingssites lopen twee begrippen door elkaar, en dat verschil bepaalt uiteindelijk wanneer u iets moet doen.

De technische levensduur is de periode waarin het paneel stroom blijft leveren. Die loopt in de praktijk tot ver voorbij de 25 jaar. De economische levensduur is de periode waarover u de investering terugrekent, en die is korter: rekenmodellen hanteren meestal 25 jaar, terwijl uw terugverdientijd bij een normaal zelfverbruik rond de zeven jaar ligt.

Tussen die twee zit de winst. Alles wat de panelen na de economische afschrijving nog opwekken, is opbrengst zonder investering, afgezien van een vervangen omvormer. Precies daarom is de vraag "gaan ze wel 25 jaar mee" minder spannend dan hij klinkt: de installatie heeft zichzelf lang daarvoor al terugbetaald. Hoe die som er in uw geval uitziet, staat bij de prijs van zonnepanelen.

De omvormer haalt het einde niet

Wie de levensduur van zijn installatie wil kennen, moet naar het kastje in de meterkast kijken, niet naar het dak. Een string-omvormer gaat doorgaans 10 tot 15 jaar mee, micro-omvormers halen 20 tot 25 jaar. In beide gevallen is het apparaat het eerste onderdeel dat u vervangt, ruim voordat er ook maar één paneel iets mankeert.

Dat is geen ontwerpfout maar natuurkunde: in een omvormer zitten condensatoren en schakelende elektronica die het onder wisselende temperaturen zwaarder te verduren hebben dan een passieve glasplaat. Hangt het toestel op een warme zolder, dan gaat het sneller. Een koele en geventileerde plek voegt er jaren aan toe.

Wat de keuze tussen de types betekent voor uw dak en uw portemonnee, staat uitgewerkt bij de omvormer voor zonnepanelen.

Wat een paneel in Nederland vroegtijdig sloopt

Degradatie is voorspelbaar. De uitval die mensen echt tegenkomen, is dat niet. Vier oorzaken verklaren het gros van de panelen die het in Nederland eerder begeven dan gepland.

Vocht staat met afstand bovenaan. Kruipt er water langs een slecht gemonteerde connector of door een beschadigde achterzijde naar binnen, dan corrodeert de bedrading en loopt de opbrengst terug. Dit type schade openbaart zich zelden meteen, maar na tien tot twintig jaar. Microscheuren in de cellen ontstaan bij transport of bij het betreden van panelen tijdens de montage, en zijn met het blote oog niet te zien. Ze worden zichtbaar in een EL-test, en op termijn in de opbrengst.

Daarnaast is er PID, potentiaalgeïnduceerde degradatie: door spanningsverschillen tussen cel en frame lekt er vermogen weg, vooral bij vocht en warmte. Moderne panelen zijn er beter tegen bestand dan die van tien jaar geleden. Tot slot weer en storm: hagel en losgeraakte panelen na zware wind komen voor, al is de schade in Nederland zeldzaam genoeg om geen aankoopargument te zijn.

De rode draad is dat drie van de vier oorzaken teruggaan op de montage, niet op het paneel. Een zorgvuldige installateur is daarmee een grotere garantie voor een lange levensduur dan een duurder merk.

Productgarantie en vermogensgarantie: twee papieren, twee dekkingen

Fabrikanten geven twee garanties af, en juist het verschil daartussen bepaalt of u bij een defect iets in handen heeft.

De Consumentenbond wijst op de valkuil: gaat een paneel volledig stuk nadat de productgarantie is verlopen, dan heeft u niets aan een vermogensgarantie die nog twintig jaar doorloopt. Die laatste dekt alleen geleidelijke achteruitgang, en dan nog moet u die kunnen aantonen.

Let daarnaast op wie de garantie uitvoert. Een fabrieksgarantie geldt tegenover de fabrikant, niet tegenover uw installateur, en het arbeidsloon om een paneel van het dak te halen valt er lang niet altijd onder. Bij een installatiegarantie van het bedrijf zelf, meestal 5 tot 10 jaar, zit dat werk er wel in. Vraag daarom bij het tekenen om alle drie de papieren, en bewaar ze samen met de factuur.

Wat u zelf aan de levensduur kunt doen

Zonnepanelen zijn onderhoudsarm, niet onderhoudsvrij. Vier gewoonten schelen jaren, en ze kosten samen nauwelijks tijd.

Kijk om te beginnen af en toe naar uw monitoring. Niet elke dag, maar wel elk seizoen: een paneel of een string die structureel achterblijft bij de rest, ziet u daar terug lang voordat u het op de jaarnota merkt. Wat een normale opbrengst is om mee te vergelijken, staat bij de opbrengst van zonnepanelen. Zorg verder dat er geen tak of nieuwe dakkapel langzaam schaduw over het dak gaat werpen, want schaduw kost niet alleen opbrengst, maar belast ook de cellen die eronder liggen.

Vuil hoeft u zelden weg te halen: Nederlandse regen doet dat werk grotendeels zelf. Ligt uw dak vlak, staat het onder een boom of woont u langs een drukke weg, dan is een schoonmaakbeurt om de paar jaar wel zinvol, zoals toegelicht bij zonnepanelen reinigen. Loop tot slot nooit zelf over de panelen: dat is precies hoe microscheuren ontstaan.

Na 25 jaar: laten liggen, vervangen of inleveren

Na een kwart eeuw staat u voor een keuze, en niets doen is er daar één van. Panelen die nog 85% leveren, mag u gewoon laten liggen. Zolang ze geen storing geven en het dak eronder heel is, kost dat u niets en levert het stroom op.

Vervangen wordt interessant zodra u het dak toch openlegt of zodra de opbrengst per vierkante meter echt achterloopt. Daar zit de werkelijke winst: een paneel van 2011 leverde rond 250 Wp, een paneel van vandaag ruim 430 Wp op dezelfde oppervlakte. Wie zijn dak vol heeft liggen met oude panelen, kan met hetzelfde aantal vierkante meters een aanzienlijk grotere installatie krijgen.

Weggooien mag hoe dan ook niet bij het grofvuil. Zonnepanelen vallen sinds 2014 onder de regeling voor afgedankte elektrische apparatuur, en sinds 2021 voert Stichting OPEN de inzameling en recycling uit, met Stichting Zonne-energie Recycling Nederland als belangenbehartiger van de producenten. Gescheiden inzameling is verplicht, er zijn in Nederland ruim 500 inleverpunten, en laat u nieuwe panelen leggen, dan neemt de installateur de oude in de regel mee. Aan die verwerking betaalt u niets extra: de kosten zitten via een afvalbeheerbijdrage al in de aanschafprijs van de panelen verwerkt.